Jak efektywnie zdobywać wiedzę menedżerską?
Rozmowa z doktorem Witoldem B. Jankowskim, redaktorem naczelnym Harvard Business Review Polska.
Większości menedżerów nie trzeba przekonywać o konieczności ciągłego rozwoju i poszerzania wiedzy. W reakcji na ich potrzeby co roku ukazują się tysiące książek i wydawnictw o zarządzaniu, setki szkół biznesu i firm szkoleniowych prześciga się w oferowaniu coraz nowszych programów, rośnie oferta kursów internetowych, nieustannie kształcą się nowi opiekunowie i trenerzy. Coraz większym wyzwaniem staje się odróżnianie wartościowych koncepcji, technik i narzędzi oferowanych na rynku edukacyjnym od tych, których wykorzystanie może przynieść więcej szkody niż pożytku. Menedżer staje więc przed poważnym dylematem: na co i kiedy się zdecydować oraz jak efektywnie zdobywać potrzebną wiedzę.
Biorąc pod uwagę znaczenie, jakie dla przyszłości menedżera ma właściwy dobór metod kształcenia, zapytaliśmy doktora Witolda B. Jankowskiego, twórcę programów szkoleniowych dla menedżerów oraz byłego wykładowcę na studiach MBA w Kanadzie, jak skutecznie pozyskiwać wiedzę na kolejnych szczeblach kariery. Dziś bowiem, wraz z coraz szybszym przekształcaniem się firm i zmierzchem tradycyjnej kariery rozumianej jako pokonywanie szczebli w hierarchii tej samej organizacji, menedżerowie coraz częściej sami muszą brać na siebie odpowiedzialność za rozwój i zdobywanie kolejnych kompetencji. Powstaje zatem pytanie, czy w tych warunkach formalne wykształcenie nadal spełnia swoją rolę i jak wykształcić umiejętność pozyskania odpowiedniej wiedzy we właściwym czasie. Znalezienie właściwej odpowiedzi jest ważne nie tylko dla osób dopiero rozpoczynających przygodę z biznesem, ale także dla menedżerów na najwyższych szczeblach zarządzania.
Czy osoba aspirująca do zrobienia kariery menedżerskiej musi mieć ukończone studia w szkole biznesu?
Ukończenie studiów biznesowych nie jest warunkiem udanej kariery menedżerskiej. Świadczy o tym sukces wielu przedsiębiorców, którzy stworzyli firmy i zarządzali nimi, nie mając żadnego przygotowania merytorycznego. Studia menedżerskie są jednym z możliwych sposobów uczenia się. Warto jednak postawić pytanie, czy obecne programy - szczególnie uniwersyteckie - spełniają swoją funkcję. Moim zdaniem - nie. Świadczą o tym chociażby zmiany na rynku edukacji menedżerskiej. Firmy i korporacje w coraz większym stopniu rezygnują z wysyłania pracowników na studia MBA na rzecz organizowania własnych akademii, które są bardziej praktyczne i w większym stopniu związane z wyzwaniami stojącymi przed konkretną firmą i konkretnymi menedżerami. Przesuwanie punktu ciężkości z tradycyjnych, uniwersyteckich studiów MBA w kierunku szkoleń i akademii korporacyjnych wspomaganych nowoczesnymi narzędziami, takimi jak e-learning, wskazuje, że stary system edukacji wyczerpuje swoje możliwości.
Niewątpliwie jednak tradycyjne wykształcenie ma swoje plusy. Sprzyja upowszechnianiu terminologii i słownictwa, pomaga w budowaniu sieci relacji międzyludzkich, nierzadko stanowi sito odsiewające ludzi pomiędzy kolejnymi szczeblami kariery. Nie bez znaczenia jest też zjawisko nazywane sygnalizowaniem. Osoba, która ukończyła studia, nawet bezużyteczne z punktu widzenia zawodowego, wykazała, że jest zdolna do systematycznej pracy i posiada chęć do działania. Paradoksalnie, im bardziej absurdalne, oderwane od życia i trudne są przedmioty akademickie, tym skuteczniej pozwalają odróżnić zdolnych od mniej zdolnych, pracowitych od mniej pracowitych, tych, którzy się poddają, od tych, którzy walczą. Dla menedżera myślącego o karierze w dużej korporacji posiadanie formalnego wykształcenia na uznanej uczelni jest więc użyteczne i ma niemałe znaczenie. Często jednak trzeba oddzielić tę symboliczną funkcję studiów uniwersyteckich od rozwoju umiejętności i wiedzy potrzebnych w codziennej pracy.
Skoro studia MBA wciąż pozostają dla wielu menedżerów przepustką na wyższe stanowiska, kiedy najlepiej zdecydować się na ich rozpoczęcie?
Aby skorzystać z tego, co studia MBA oferują, czyli, na przykład, z dostępu do ludzi będących jednocześnie konsultantami i wykładowcami lub z analizy studiów przypadków konkretnych firm, potrzebne jest zrozumienie istoty biznesu - zdolność oceny, co jest istotnym problemem w zarządzaniu, a co nie. Osoba tuż po studiach magisterskich czy nawet tylko licencjackich nie zna prawdziwych realiów biznesowych, a w takiej sytuacji wiedza przekazywana w trakcie programu MBA całkowicie rozmija się z jej doświadczeniem życiowym. Wówczas całe studia MBA są stratą czasu. Lepiej najpierw pójść do pracy, zdobyć pewne doświadczenie menedżerskie rozumiane jako odpowiedzialność za grupę ludzi i dopiero wtedy podjąć studia. Warto jednak podjąć decyzję dość szybko, po 4-5 latach pracy, by, kolokwialnie mówiąc, mieć to z głowy. Pamiętajmy bowiem, że wiele technik i metod nauczanych w szkołach biznesu szybko się dezaktualizuje. Enron wciąż jest przedstawiany jako wzór cnót i przykład doskonałości strategicznej w wielu bestsellerach zarządzania.
Czy na wczesnym etapie kariery menedżerskiej istnieje jakaś alternatywa dla studiów MBA?
To zależy. Ciężko wskazać alternatywę dla symbolicznej funkcji studiów MBA. Natomiast sama wiedza jest powszechnie dostępna. Wszystkie książki, opracowania i biblioteki studiów przypadków są osiągalne. Kursy z poszczególnych dziedzin i obszarów zarządzania można skończyć indywidualnie. Zdobycie ekwiwalentnej wiedzy nie jest problemem, a często można ją uzyskać łatwiej i taniej. My sami prowadzimy program szkoleniowy Management, na którym przekazujemy „w pigułce" bardzo praktycznie zorientowaną wiedzę dla tych menedżerów, którzy chcą uporządkować swoje myślenie w kluczowych obszarach zarządzania. Ekwiwalenty są dostępne, tym bardziej że same studia MBA nie są idealne. Z powodów historycznych kładą, na przykład, nadmierny nacisk na tzw. twardą analizę, zaniedbując miękkie aspekty zarządzania. Równie dużo możliwości mają osoby poszukujące praktycznych umiejętności potrzebnych do stawienia czoła konkretnym wyzwaniom menedżerskim. Dostępne są specjalistyczne szkolenia on-line, e-learning itp. Źródła wiedzy nie tylko się dywersyfikują, ale i stają się powszechnie osiągalne.